Λιακάδα με ασφάλεια!

sunburn 1526385356

Είναι ζεστός και φωτεινός, συνήθως επιθυμητός αλλά μερικές φορές ανυπόφορος. Ζωντανεύει τον κόσμο και χωρίς αυτόν, ακόμα και η χαρά μοιάζει θλιμένη. Δε μιλάω για κάποιον θεό, (ούτε για τον Μήτσο του πρώτου κορίτσια…) μιλάω για τον ήλιο μας. Καμία βόλτα στο πάρκο ή το κέντρο της πόλης, ακόμα και η διαδρομή για τη δουλειά δε θα μπορούσε να είναι ευχάριστη – για την τελευταία ας πούμε απλώς “ανεκτή” – αν δεν είναι ηλιόλουστη.

          Όμως παρά τα όσα μας προσφέρει, ο ήλιος θα μπορούσε να πει κανείς ότι δεν μας συμπαθεί ιδιαίτερα. Η επίδραση του επάνω μας θα μπορούσε να παρομοιαστεί με αυτή του κρασιού. Με ένα ποτηράκι νιώθουμε καλά, με δύο ακόμα καλύτερα, αλλά στο τρίτο, σαν κάτι να στραβώνει. Έτσι λοιπόν και η έκθεση στον ήλιο, ενώ μας προκαλεί ένα αίσθημα ευεξίας και αισιοδοξίας, σε βάθος χρόνου συμβάλλει σημαντικά σε διαφόρων ειδών βλάβες επάνω μας χωρίς αυτό να γίνει αντιληπτό. Για τις βλάβες αυτές, ευθύνεται η υπεριώδης ακτινοβολία (UV).

        

  Στο άρθρο αυτό δε θα αναφερθούμε στα της φυσικής” σχετικά με την εν λόγω ακτινοβολία, όμως ας δούμε το κομμάτι που μας ενδιαφέρει. Οι ακτίνες της υπεριώδους ακτινοβολίας διαφέρουν μεταξύ τους ανάλογα με το πoσό ενέργειας που μεταφέρουν και χωρίζονται σε 3 είδη: “UVA”, “UVB”, “UVC”. Από αυτά, μας ενδιαφέρουν κυρίως τα δύο πρώτα, δηλαδή η UVA και η UVB. Αυτά τα δύο είδη ακτινοβολίας μπορούν να προκαλέσουν εγκαύματα, να συμβάλλουν στην πρόωρη γήρανση του δέρματος, αλλά και στην εμφάνιση διαφόρων τύπων δερματικού καρκίνου. Παρ’ όλη τη ζημιά όμως που μπορούν δυνητικά να προκαλέσουν, η εξέλιξη της επιστήμης μας επιτρέπει να μην στερούμαστε τις εξορμήσεις μας στις παραλίες και τη φύση. Ο λόγος; Το αντιηλιακό.

pros and cons of different types of sunscreen fi vd85967254434c7e213a22a53748c096cf5450674

Γιατί όμως τα λέμε από τώρα; Το καλοκαίρι ακόμα αργεί.

          Κάτι που ίσως να μην είναι ευρέως γνωστό, είναι πως ο ήλιος μπορεί να μας βλάψει καθ’ όλη τη διάρκεια του χρόνου. Μέσα από απλές συνήθειες και δραστηριότητες όπως η οδήγηση, ένας περίπατος στην πόλη ή μια βόλτα στην εξοχή, ο μέσος άνθρωπος εκτείθεται καθημερινά σε μικρές ποσότητες υπεριώδους ακτινοβολίας ασχέτως καιρού ή εποχής. Παρά όμως τη μικρή διάρκεια και ένταση, οι εκθέσεις αυτές μπορούν συλλογικά και σε βάθος χρόνου να αποβούν επικίνδυνες (1). Αυτό καθιστά το αντιηλιακό ένα σημαντικό “αξεσουάρ” παντός καιρού.

          Αρχικά όμως ας δούμε τι είναι. Σε οποιαδήποτε μορφή (κρέμα, σπρέϋ, gel ή σκόνη), το αντιηλιακό είναι μία “ασπίδα” κατά της UV ακτινοβολίας. Περιέχει οργανικά και ανόργανα συστατικά, εκ των οποίων, τα ανόργανα ανακλούν ή διαχέουν την εν λόγω ακτινοβολία, ενώ τα οργανικά την απορροφούν και στη συνέχεια την απελευθερώνουν στο περιβάλλον υπό τη μορφή θερμότητας. Με αυτόν τον τρόπο, το ποσοστό της υπεριώδους ακτινοβολίας που θα καταφέρει να φτάσει και να βλάψει τα κύτταρα του δέρματος μειώνεται σημαντικά (2),(3).

Ας αναλύσουμε μια στιγμή τις εν λόγω βλάβες.

 

Καρκίνος του δέρματος

          Το σημαντικότερο πιθανό είδος βλάβης που μπορεί να προκαλέσει η υπεριώδης ακτινοβολία είναι οι τρείς τύποι καρκίνου του δέρματος: “ακανθοκυτταρικό καρκίνωμα”, “βασικοκυτταρικό καρκίνωμα” και “μελάνωμα” (3). Σύμφωνα με τον παγκόσμιο οργανισμό υγείας, κάθε χρόνο παγκοσμίως, καταγράφονται 130.000 νέες περιπτώσεις μελανώματος και 2 – 3 εκατομμύρια περιπτώσεις άλλων τύπων δερματικού καρκίνου. Αυτό οφείλεται στη μείωση των επιπέδων του όζονος στην ατμόσφαιρα, επιτρέποντας έτσι στην υπεριώδη ακτινοβολία του ηλίου να φτάσει στην επιφάνεια της γης σε μεγαλύτερα επίπεδα (4).

Τόσο η UVA και η UVB ακτινοβολία μπορούν να προκαλέσουν μεταλλάξεις στο DNA των κυττάρων του δέρματος και η μακροχρόνια έκθεση σε αυτές, αποτελεί σημαντικό παράγοντα κινδυνου για την ανάπτυξη καρκινωμάτων (5).

Πρόωρη γήρανση

          Έρευνες έχουν δείξει πως η υπεριώδης ακτινοβολία μπορεί να συμβάλλει στον σχηματισμό ρητιδών, την αφυδάτωση, την αλλοίωση του χρώματος και γενικά στην πρόωρη γήρανση του δέρματος (6),(7).
Μάλιστα μερικές από αυτές, δείχνουν πως, τόσο η UVA όσο και η UVB ακτινοβολία, μπορεί να ευθύνονται για έως και το 80% των σημείων γήρανσης που εμφανίζονται με το πέρασμα των χρόνων (8),(9).

Εγκαύματα

          H UVB ακτινοβολία έχει βρεθεί πως ευθύνεται για την πρόκληση ηλιακών εγκαυμάτων στις παραλίες το καλοκαίρι, αλλά και στο χιόνι τον χειμώνα. Συγκεκριμένα, ανακλώμενη στο χιονισμένο έδαφος, η ακτινοβολία αυτή μπορεί να προκαλέσει εγκαύματα στο εκτεθειμένο δέρμα αλλά και τα μάτια (φωτοκερατίτιτδα) – γι’ αυτό άλλωστε και οι σκιέρ εκτός από αντιηλιακό, φορούν και προστατευτικά γυαλιά ηλίου (10).

          Ενδιαφέρον όμως απέναντι στα παραπάνω, παρουσιάζει η θεωρία “Σκουρόχρωμο δέρμα, δυνατότερο δέρμα”. Σύμφωνα με τη θεωρία αυτή, τα άτομα με σκουρόχρωμο δέρμα εξαιρούνται από τους παραπάνω κινδύνους, και επομένως δε χρειάζονται την προστασία του αντιηλιακού. Κατά πόσο όμως ισχύει κάτι τέτοιο;

CRM Page 40 UVA UVB Rays 07 15

          Αναφορικά με το κομμάτι της γήρανσης του δέρματος, μελέτες έχουν δείξει πως παρ’ ότι η σκουρόχρωμη επιδερμίδα σχετίζεται σε έναν μικρό βαθμό με την επιβράδυνση αυτής, δε σημαίνει ότι την αποτρέπει. Η υπεριώδης ακτινοβολία και πάλι συμβάλλει σε πολύ μεγάλο ποσοστό στην εν λόγω διαδικασία (11).

          Σχετικά όμως με τον δερματικό καρκίνο, τα πράγματα είναι κάπως πιο περίπλοκα. Έρευνες έχοχυν πράγματι συσχετίσει τις σκουρόχρωμες επιδερμίδες με μειωμένες πιθανότητες ανάπτυξης δερματικού καρκίνου, αλλά μόνο αναφορικά σε σημεία όπου το δέρμα είναι σκουρόχρωμο. Αντίθετα, τα άτομα αυτά, έχει βρεθεί πως διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο εμφάνισης καρκινωμάτων στις παλάμες και τις πατούσες όπου το δέρμα είναι πιο ανοιχτόχρωμο (12).

          Επίσης, οι εν λόγω συσχετισμοί συνήθως δε συμπεριλαμβάνουν ένα σημαντικό στατιστικό στοιχείο. Η θνητότητα από καρκίνο του δέρματος σε άτομα με σκουρόχρωμο δέρμα είναι σημαντικά μεγαλύτερη από αυτή των ατόμων με ανοιχτόχρωμο δέρμα. Τα τελευταία χρόνια, εμφανίζονται διάφορες έρευνες οι οποίες υποστηρίζουν πως οι άνθρωποι με σκουρόχρωμες επιδερμίδες, με την έκθεσή τους στον ήλιο, μπορούν το ίδιο εύκολα να αναπτύξουν καρκίνο του δέρματος, μόνο που αυτός – λόγω της σκούρης επιδερμίδας – δεν γίνεται αντιληπτός μέχρι να έχει φτάσει σε προχωρημένο στάδιο, όπου η κατάσταση είναι πλέον απειλητική για τη ζωή (13),(14).

Έχοντας αναλύσει το θεωρητικό κομμάτι, ας εστιάσουμε τώρα στα αντιηλιακά ως σκευάσματα.

types of sunscreen 1

Μορφή

          Τα αντιηλιακά μπορούν να υπάρξουν κυρίως σε μορφή κρέμας ή σπρέϋ (mist) (15)
με κύρια διαφορά μεταξύ των δύο, την υφή και την αίσθηση που αφήνουν τα σπρέϋ δεν αφήνουν τη λιπαρότητα που αφήνουν οι κρέμες (16). Ο βαθμός προστασίας είναι εν πολλοίς ίδιος ασχέτως τη μορφή, εφόσον όμως γίνει σωστή χρήση ως προς τη συχνότητα και την ποσότητα εφαρμογής. Είναι σημαντικό εδώ να σημειωθεί πως, δραστηριότητες και αθλήματα που προκαλούν μεγάλη εφίδρωση όπως η κολύμβηση και η ποδηλασία, μπορούν να προκαλέσουν απώλεια ποσότητας του αντιηλιακού και μαζί με αυτό, της προστασίας που παρέχει (15).

Συχνότητα και ποσότητα εφαρμογής

          Η πρώτη εφαρμογή του αντιηλιακού μέσα στην ημέρα θα πρέπει να γίνεται 15-30 λεπτά πριν την έκθεση στον ήλιο, έτσι ώστε να υπάρξει αρκετός χρόνος για αυτό, να απορροφηθεί επαρκώς και να παρέχει τη μέγιστη προστασία (17). Μία εφαρμογή όμως δεν είναι αρκετή. Κατά κανόνα, θα πρέπει να γίνεται επανεφαρμογή του αντιηλιακού κάθε 2 ώρες για να μη στεγνώσει και μειωθεί η αποτελεσματικότητά του (18), ενώ σε δραστηριότητες που προκαλούν μεγάλη εφίδρωση, η επανεφαρμογή του αντιηλιακού θα πρέπει να γίνεται ακόμα πιο συχνά (15).

          Ενώ ο κανόνας της συχνότητας επανεφαρμογής είναι λίγο πολύ γνωστός και κατανοητός, η ποσότητα εφαρμογής παραμένει για πολλούς δυσκολονόητο κομμάτι. Επίσημα, η οδηγία είναι πως θα πρέπει να εφαρμόζονται 2 mg αντιηλιακού ανά τετραγωνικό εκατοστό δέρματος. Επειδή όμως μαζί με τα σκευάσματα δεν παρέχονται ογκομετρικές μεζούρες, υπάρχει και ο εμπειρικός τρόπος. Για τη μορφή κρέμας, λοσιόν ή gel, η ποσότητα θα πρέπει να είναι όσο ένα σφινοπότηρο (δύο κουταλιές τις σούπας) για όλο το σώμα και το πρόσωπο, ενώ για το πρόσωπο μόνο, η ποσότητα θα πρέπει να είναι τόση, όσος είναι και ο όγκος ενός νομίσματος των 20 cent. Αν χρησιμοποιούμε spray, εφαρμόζουμε τόσο, όσο χρειάζεται για να δημιουργηθεί μια ομοιόμορφη γυαλάδα στο δέρμα
(15).

spf blockage2

Βαθμοί SPF


          Πριν μιλήσουμε για τους
βαθμούς αυτούς, θα πρέπει πρώτα να γίνει ένας σημαντικός διαχωρισμος. Τα αντιηλιακά χωρίζονται σε “ευρέους φάσματος” και “μη-ευρέους φάσματος”. Τα ευρέους φάσματος παρέχουν προστασία τόσο από την UVA όσο και από την UVB ακτινοβολία, ενώ τα μη-ευρέους φάσματος, παρέχουν προστασία μόνο από την UVB.

          Όσον αφορά τους βαθμούς SPF, αντιπροσωπεύουν τον βαθμό προστασίας που παρέχει το αντιηλιακό ενάντια στην ακτινοβολία UVB. Μεγαλύτερο SPF σημαίνει μικρότερη ποσότητα της ακτινοβολίας αυτής που θα καταφέρει να φτάσει στο δέρμα. Αυτό σημαίνει πως τα αντιηλιακά με μεγάλο SPF είναι τα καλύτερα; Όχι ακριβώς. Κατά κανόνα, όσο μεγαλύτερη η διάρκεια έκθεσης και η ένταση του ηλίου, τόσο υψηλότερος θα πρέπει να είναι και ο βαθμός SPF. Αυτό βέβαια πολλές φορές μπορεί να οδηγήσει στην πεποίθηση ότι λόγω του αυξημένου βαθμού SPF, μπορεί κανείς να μείνει άφοβα εκτεθειμένος στον ήλιο για περισσότερη ώρα καθώς και ότι το χρονικό διάστημα των 2 ωρών μέχρι την επόμενη εφαρμογή του αντιηλιακού, μπορεί να παραταθεί. Στο τέλος της ημέρας όμως, αυτό οδηγεί σε συνολικά μεγαλύτερη έκθεση στην υπεριώδη ακτινοβολία και με χαμηλότερη προστασία (19). Παρ’ όλα αυτά, η συνήθης καθημερινότητα δε περιλαμβάνει μεγάλη έκθεση στον ήλιο και ένα αντιηλιακό με χαμηλότερο SPF (15 – 30) αρκεί (20).

Υπάρχει όριο ηλικίας;

  Τυπικά, το κατώτερο όριο ηλικίας που θα μπορούσαμε να αναφέρουμε είναι κάτω των 6 μηνών καθώς το δέρμα είναι πολύ λεπτό και ευαίσθητο. Σε αυτές τις ηλικίες είναι απλώς καλό να αποφεύγεται η έκθεση στο έντονο φως του ηλίου (21).

Ποιά η διαφορά του παιδικού αντιηλιακού με αυτό των ενηλίκων;

istock 000020075458small

  Τα παιδικά αντιηλιακά παρέχουν τον ίδιο βαθμό προστασίας με αυτά των ενηλίκων, χάρη όμως σε συστατικά κυρίως φυσικής και φυτικής προέλευσης. Αυτό αποσκοπεί στη μείωση των πιθανοτήτων ερεθισμού, καθώς το παιδικό δέρμα, είναι λεπτότερο και πιο ευαίσθητο συγκρητικά με των ενηλίκων. Για τον ίδιο λόγο, η προστασία του αντιηλιακού είναι εξίσου – αν όχι περισσότερο – σημαντική για τα παιδιά, καθότι το παιδικό δέρμα είναι ευκολότερο να υποστεί ηλιακά εγκαύματα, ενώ πιο σημαντικό και από αυτό, είναι πως υπάρχουν μελέτες που συσχετίζουν τα συχνά εγκαύματα κατά την παιδική ηλικία, με αυξημένη πιθανότητα ανάπτυξης μελανώματος στην ενήλικη ζωή (22).

Αυτομαυριστικά..

  Ενώ το καλοκαίρι για πολλούς σημαίνει αναμνήσεις και παιχνίδια στην παραλία, δεν είναι λίγοι αυτοί που εκμεταλλεύονται την ευκαιρία του φυσικού μαυρίσματος. Το “νόμισμα” όμως αυτό έχει και μια άλλη πλευρά, που δεν είναι άλλη από τους κινδύνους έκθεσης στη UV ακτινοβολία του ηλίου.

          Την απάντηση στο “δίλημμα” αυτό, έρχονται να δώσουν το τεχνητό μαύρισμα και τα αυτομαυριστικά σκευάσματα. Διαθέσιμα σε λοσιόν, κρέμα ή σπρέϋ, τα σκευάσματα αυτά είναι η εναλλακτική λύση στο μαύρισμα αφαιρώντας απ’ την εξίσωση τα δύο κατά τ’ άλλα πιο σημαντικά προαπαιτούμενα. Το καλοκαίρι και τον ήλιο. Η δραστική τους ουσία, η διϋδροξυακετόνη, επιδρά στα νεκρά κύτταρα της επιδερμίδας, προσφέροντας μια πιο σκούρη απόχρωση και προσομοιάζοντας έτσι το φυσικό μαύρισμα του ηλίου. Παρ’ ότι όμως η δράση τους ακούγεται αρκετά “διεισδυτική”, η χρήση των αυτομαυριστικών σκευασμάτων θεωρείται ευρέως ασφαλής – ίσως και ασφαλέστερη από την έκθεση στον ήλιο (23) εφόσον φυσικά ακολουθηθούν οι οδηγίες και… δεν το παρακάνουμε (24).

 

Tanning image 2000x1000 1

Το τεχνητό μαύρισμα μπορεί να με προστατεύσει από τον ήλιο, όπως το φυσικό;

 

          Μια σύντομη απάντηση σε αυτή την ερώτηση – spoiler alert, είναι μύθος – θα ήταν “Όχι”, όμως το θέμα είναι πιο περίπλοκο. Τα περισσότερα αυτομαυριστικά σκευάσματα δεν παρέχουν καμία προστασία απο την υπεριώδη ακτινοβολία, εκτός από μερικές εξαιρέσεις που περιέχουν αντιηλιακό (24). Η προστασία του φυσικού μαυρίσματος από την άλλη, αν και υπαρκτή, θα μπορούσε να παρομοιαστεί με ένα SPF της τάξεως του 3 ή λιγότερο, καθιστώντας την επιεικώς “ανεπαρκή” (25). Τόσο λοιπόν το τεχνητό όσο και το φυσικό μαύρισμα δε θα μπορούσαν σε καμία περίπτωση να αντικαταστήσουν την προστασία που προσφέρει το αντιηλιακό.


          Ο ήλιος ήταν, είναι και θα παραμείνει για όλους μας αναπόσπαστο κομμάτι της ζωής μας, η οποία χωρίς αυτόν θα ήταν κάπως πιο… <<ψυχρή>>. Όποιος όμως και να είναι ο λόγος έκθεσης σε αυτόν είτε εσκεμένα είτε τυχαία – δε θα πρέπει να ξεχνάμε τις επιπτώσεις που έχει για στο δέρμα μας. Το αντιηλιακό, μπορεί να γίνει η καθημερινή μας “ασπίδα” ενάντια στους κινδύνους της υπεριώδους ακτινοβολίας, που θα μας επιτρέψει να απολαύσουμε τη λιακάδα… με ασφάλεια.

Σύνταξη: Κωνσταντίνος Μενεσίδης

 

 

         

 


       


  

Βιβλιογραφία

1) https://www.skincancerspecialists.com/why-you-should-wear-sunscreen-all-year-long/

2) http://www.physics.org/article-questions.asp?id=46

3) https://www.health.harvard.edu/staying-healthy/the-science-of-sunscreen

4) https://www.who.int/uv/faq/skincancer/en/index1.html

5) https://www.cancer.org/cancer/cancer-causes/radiation-exposure/uv-radiation.html

6) https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4665475/

7) https://www.skincancer.org/risk-factors/uv-radiation/

8) https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4344124/#B22-molecules-19-06202

9) https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3790843/

10) https://visionsource.com/blog/how-does-uv-light-affect-eyesight

11) https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/19874317

12) https://www.curemelanoma.org/about-melanoma/types/acral-melanoma/

13) https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5454668/

14) https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2757062/

15) https://www.skincancer.org/blog/ask-the-expert-how-much-sunscreen-should-i-be-using-on-my-face-and-body/

16) https://www.healthstatus.com/health_blog/acne-2/sunscreens-lotions-or-sprays/

17) https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/11712033

18) https://www.nhs.uk/live-well/healthy-body/sunscreen-and-sun-safety/

19) https://www.skincancer.org/blog/ask-the-expert-does-a-high-spf-protect-my-skin-better/

20) https://www.healthline.com/health/skin/does-sunscreen-prevent-tanning#takeaway

21) https://www.skincancer.org/skin-cancer-prevention/sun-protection/sunscreen/

22) https://www.skincancer.org/skin-cancer-information/melanoma/melanoma-causes-and-risk-factors/

23) https://www.skincancer.org/blog/sunless-tanning-explained/

24) https://www.mayoclinic.org/healthy-lifestyle/adult-health/in-depth/sunless-tanning/art-20046803/

25) https://www.scientificamerican.com/article/fact-or-fiction-a-base-tan-can-protect-against-sunburnΣ