corona virus 5251013 1920

Πίσω έχει… ο covid 19 την ουρά!

Σύνταξη: Κωνσταντίνος Μενεσίδης


Μια νέα πανδημία, κοινωνική αμάθεια, καταιγισμός ειδήσεων από τα ΜΜΕ και περιοριστικά μέτρα.

          Αν έπρεπε κάποιος να περιγράψει με μια μαθηματική εξίσωση την κατάσταση στη χώρα μέχρι τις αρχές του περασμένου Μαΐου, οι παραπάνω, θα ήταν οι τέσσερις βασικότερες μεταβλητές της. Αν όμως η ίδια εξίσωση έπρεπε να περιγράψει το σήμερα; Θα χρειαζόταν μια επιπλέον μεταβλητή, αυτή της πρόωρης άρσης των περιοριστικών μέτρων. Είναι γνωστό πως οι μαθηματικές εξισώσεις, μπορούν να έχουν περισσότερα από ένα αποτελέσματα, όμως στην περίπτωση αυτή, το αποτέλεσμα θα ήταν ένα. Η <<έξαρση της πανδημίας του covid 19>>.

          Λένε πως η ιστορία κάνει κύκλους και όχι άδικα. Στο πέρασμα του χρόνου, τέτοια γεγονότα έχουν συμβεί επανειλημμένως με τρανταχτά παραδείγματα την επιδημία της βουβωνικής πανώλης και αυτή της φυματίωσης. Δύο μακροχρόνιες και φονικότατες επιδημίες, που σε συνδυασμό με την έλλειψη γνώσης, τον πανικό και την απελπισία για απαντήσεις στα θρησκευτικά πιστεύω, μάστισαν την ανθρωπότητα για δεκαετίες. Παρότι η λαϊκή σοφία λέει πως “πρέπει να πάθεις για να μάθεις”, οι άνθρωποι ίσως να είναι ανεπίδεκτοι, καθότι η ιστορία, εν έτη 2020, φαίνεται πως ξεκίνησε εκ νέου τον κύκλο της.

          Από την αυγή της εμφάνισής του στην Ουχάν της Κίνας τον Δεκέμβριο του 2019, ο κόσμος των ΜΜΕ και του ίντερνετ βρυχάται με ειδήσεις και αναφορές στον covid 19. Παρά το ενδημικό του ξεκίνημα, ο ιός αυτός πολύ γρήγορα εξελίχθηκε σε πανδημία, η οποία αναμφίβολα άγγιξε τις ζωές όλων, όχι μόνο συναισθηματικά, αλλά επιφέροντας και ριζικές αλλαγές στην καθημερινότητα μέσω αυστηρών περιοριστικών μέτρων. Εδώ όμως υπάρχει μία εύλογη απορία. Πως μπορεί να εξασφαλιστεί η πλήρης τήρηση των μέτρων αυτών μέσα σε μια κοινωνία;

Η απάντηση είναι απλή. Είναι αδύνατον.

          Η επιβίωση είναι η μεγαλύτερη προτεραιότητα για το ανθρώπινο υποσυνείδητο, όμως εξίσου σημαντική είναι και η τάση της αδράνειας. Κοινώς, ο άνθρωπος ναι μεν φοβάται, αλλά επίσης, βαριέται. Το συναισθηματικό αυτό δίπολο οδηγεί στο παράδοξο του σήμερα, όπου μία μερίδα ανθρώπων όχι μόνο τηρεί τους κανόνες, αλλά δε θα διστάσει ακόμα και να διαπληκτιστεί με όσους δε τους εφαρμόζουν, ενώ ακόμα περισσότεροι, σκοπίμως… “παρερμηνεύουν” τις οδηγίες αυτές, προσαρμόζοντάς τες στα “μέτρα τους”.

          Αρχικά λοιπόν, ας ξεκαθαρίσουμε το εξής. Οι οδηγίες από τον εθνικό οργανισμό υγείας, είναι σχεδιασμένες να είναι σαφείς και να αποσκοπούν στην καλύτερη δυνατή προστασία της δημόσιας υγείας ενάντια στον covid. Επομένως, αφ’ ενός, ο πανικός και οι διαπληκτισμοί δε θα “βάλουν μυαλό” σε κανέναν και αφ’ ετέρου, οι εσκεμμένες παρερμηνεύσεις των οδηγιών αυτών, οδηγούν στην μερική ή και καθ’ όλα ακύρωσή της προστασίας που προσφέρουν.

          Ο κίνδυνος δεν έχει περάσει. Παρά την σχετική επιτυχία της χώρας μας να αποκρούσει το πρώτο κύμα, η αντιμετώπιση μιας πανδημίας, παραμένει μια χρονοβόρος διαδικασία όπου ένας ή δύο μήνες περιοριστικών μέτρων και κατ’ οίκον περιορισμού δεν είναι αρκετά για να φέρουν το τέλος της.

          Στον αντίποδα βέβαια, θα μπορούσε κανείς να πει, πως αυτή τη στιγμή υπάρχει μια παγκόσμια προσπάθεια ανάπτυξης αντιικών φαρμάκων και εμβολίων κατά του covid. Αυτό όμως δε πρέπει να μας εφησυχάζει.

Η διαδικασία από την εύρεση της μοριακής δομής ενός νέου φαρμάκου μέχρι την παραγωγή και την διάθεσή του στο κοινό, είναι χρονοβόρα και δύσκολη. Τα φάρμακα δεν είναι “καραμέλες”. Όσο πολλά υποσχόμενη και να είναι μια φόρμουλα, όσο επείγουσα η κατάσταση, η βιαστική χορήγηση μη αποδεδειγμένα ασφαλών και αποτελεσματικών φαρμάκων μπορεί να έχει τραγικά αποτελέσματα, όπως στην περίπτωση του κύματος τερατογεννέσεων που προκλήθηκαν από τη χρήση της θαλιδομίδης, στην Ευρώπη, τις αρχές της δεκαετίας του 1960.

          Όσο ρομαντικά και να βλέπουμε την επιστήμη και την αλματώδη άνοδό της ιδίως τα τελευταία χρόνια, κάποιες απειλές αντιμετωπίζονται με τρόπους “της παλιάς σχολής” και στην περίπτωση του covid 19, ο τρόπος αυτός είναι η πρόληψη. Περιοριστικά μέτρα όπως τήρηση αποστάσεων, χρήση προστατευτικής μάσκας προσώπου, ακόμα και το περίφημο lock down, είναι κάποια από τα εργαλεία που μπορούν να κάνουν κυριολεκτικά τη διαφορά μεταξύ ζωής και θανάτου. Η εξασφάλιση της δημόσιας υγείας όμως, δε μπορεί να επιτευχθεί ούτε με επιβολή των μέτρων αυτών διά του διαπληκτισμού, αλλά ούτε και “πατώντας λίγο έξω απ’ το κείμενο”. Ο βασικός πυλώνας διάδοσης του covid 19, είναι η αμάθεια, και αυτή είναι που οδηγεί τόσο στον πανικό, όσο και την αδιαφορία, προκαλώντας έτσι, καθημερινά φαινόμενα σπατάλης και κατάχρησης υγειονομικού υλικού, τα οποία και θα πραγματευτεί το άρθρο αυτό.



Προστατευτική μάσκα προσώπου

          Παρά την έγκαιρη και σαφή ενημέρωση για τη χρήση τους από εθνικούς και διεθνείς οργανισμούς υγείας, οι προστατευτικές μάσκες θα μπορούσε κανείς να πει, πως σήμερα χρησιμοποιούνται ως “αξεσουάρ”, ή απλώς, “για τα μάτια του κόσμου”.

          Περιπτώσεις ανθρώπων που παρ’ ότι μόνοι στο πεζοδρόμιο, περπατούν φορώντας μάσκα, μοτοσικλετιστές που την φορούν καθώς οδηγούν, αλλά και αλλόκοτες εικόνες όπου η μάσκα δεν καλύπτει τη μύτη ή καλύπτει μόνο το σαγόνι, σήμερα δυστυχώς δεν αποτελούν σπάνιο φαινόμενο.

Πότε και ποια είναι λοιπόν η σωστή χρήση της προστατευτικής μάσκας προσώπου;

          Με εξαίρεση τους επαγγελματίες υγείας σε καίρια πόστα, η μάσκα θα πρέπει να χρησιμοποιείται σε περιπτώσεις όπου η συγκέντρωση των ιικών σωματιδίων στον αέρα ενδέχεται να είναι αρκετά μεγάλη, ώστε με την εισπνοή, ποσότητα αυτών να μπορεί να καταλήξει στους πνεύμονες. Με λίγα λόγια, σε κλειστούς, μη επαρκώς αεριζόμενους χώρους και σε κοντινή απόσταση μεταξύ ατόμων.

          Οι εν λόγω μάσκες είναι σχεδιασμένες να μπορούν να φιλτράρουν τη σκόνη, ιικά σωματίδια, και μικρόβια αιωρούμενα στον αέρα, όμως η αποδοτικότητά τους βασίζεται πλήρως στη σωστή χρήση. Η εφαρμογή της μάσκας πρέπει να αφήνει τα μικρότερα δυνατά κενά μεταξύ αυτής και του δέρματος και θα πρέπει πάντα να καλύπτει τη μύτη και το στόμα, μπλοκάροντας έτσι όσο το δυνατόν περισσότερο, την εισχώρηση των ιικών σωματιδίων στην αναπνευστική οδό.

          Συνεπώς, πρακτικές όπως το κρέμασμα της μάσκας στο ένα αυτί, ή, η εφαρμογή της καλύπτοντας μόνο το στόμα αφήνοντας τη μύτη εκτεθειμένη, θα μπορούσαν να παρομοιαστούν με κάποιον που κλειδώνει την πόρτα του σπιτιού του για τυχόν διαρρήκτες , όμως αφήνει το παράθυρο ανοιχτό λόγω ζέστης.

          Το μεγαλύτερο όμως πρόβλημα, είναι ο χρόνος χρήσης. Δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις όπου εργαζόμενοι (συνήθως) φορούν μία μάσκα για 8 και 10 ώρες χωρίς να την αλλάξουν. Η εκπνοή μας περιέχει μικροσκοπικά σταγονίδια νερού. Η υγρασία λοιπόν που αναπτύσσεται από αυτά στο εσωτερικό της μάσκας μετά από ορισμένες ώρες χρήσης, μπορεί να φτάσει σε τέτοια επίπεδα, όπου πλέον η αποτελεσματικότητα φιλτραρίσματος του αέρα, έχει μειωθεί σημαντικά, ενώ ταυτόχρονα η ροή του αέρα έχει επίσης μειωθεί, δυσχεραίνοντας έτσι την αναπνοή.

          Δε πρέπει να ξεχνάμε πως η προστατευτική μάσκα προσώπου αποτελεί ένα εργαλείο προστασίας απέναντι στον covid 19 και έτσι θα πρέπει να αντιμετωπίζεται. Τα φαινόμενα άσκοπης ή λανθασμένης χρήσης, μπορούν να οδηγήσουν τόσο στη μείωση της αποτελεσματικότητάς της, όσο και τη σπατάλη και εξάντληση των αποθεμάτων στην αγορά, όπως συνέβη ήδη μάλιστα στις κρίσιμες ώρες της αρχικής έξαρσης της πανδημίας. Η χρήση λοιπόν της μάσκας προσώπου, θα πρέπει να γίνεται όπου, όποτε και για όσο χρειάζεται και ειδικά κατά την περίοδο που διανύουμε, όπου μια ενδεχόμενη έξαρση της πανδημίας, είναι προ των πυλών.



Γάντια μιας χρήσεως

          Όπως το νυστέρι, η σύριγγα και η χειρουργική μάσκα, τα γάντια μιας χρήσεως έχουν σχεδιαστεί για την αποτροπή μετάδοσης μικροβίων, ιών, (COVID) ή την προστασία από επικίνδυνες για το δέρμα χημικές ουσίες, και ο μόνος τρόπος να διατηρήσουν την αποτελεσματικότητά τους είναι η συχνή αλλαγή και η αποφυγή της παρατεταμένης χρήσης τους.

          Ας υποθέσουμε ένα σενάριο, όπου ένας γιατρός σε κάποιο νοσοκομείο, φορώντας γάντια μιας χρήσεως, εξετάζει έναν ασθενή ο οποίος τυγχάνει ασυμπτωματικός φορέας του covid 19. Μετά το πέρας της εξέτασης αυτής, ο γιατρός, χωρίς να προβεί σε αλλαγή των γαντιών του, κατευθύνεται σε κάποιον άλλο θάλαμο για να εξετάσει έναν δεύτερο ασθενή. Για να γίνει το σενάριο πιο ρεαλιστικό, ας προσθέσουμε ότι καθ’ οδόν για τον δεύτερο ασθενή, ο γιατρός δέχεται μια κλήση στο κινητό του τηλέφωνο. Μέσα όμως στην τσέπη του τυχαίνει να έχει αφήσει και τα κλειδιά του, και στην προσπάθεια να φτάσει το κινητό του, προκαλείται ένα μικρό σκίσιμο στο γάντι του χωρίς να το αντιληφθεί. Τέλος, ο γιατρός εισέρχεται στο θάλαμο που βρίσκεται ο δεύτερος ασθενής και πραγματοποιεί την εξέταση.

          Είναι φανερό πως στο παραπάνω σενάριο, η παράληψη του γιατρού να αλλάξει τα γάντια του μετά το πέρας της πρώτης εξέτασης, καθώς και η διάτρηση ενός εξ’ αυτών στην προσπάθειά να φτάσει το κινητό του, έθεσε σε κίνδυνο μολύνσεως τόσο τον δεύτερο ασθενή, όσο και τον εαυτό του.

          Φυσικά, ένα τέτοιο σενάριο μοιάζει ίσως “αφελές”. Ένας εκπαιδευμένος επιστήμονας υγείας θα γνώριζε ασφαλώς τους κινδύνους που θα εγκυμονούσαν τέτοιου είδους πρακτικές. Αν όμως τροποποιήσουμε το παράδειγμα αυτό; Αν αντικαταστήσουμε φερ’ ειπείν το πρόσωπο του γιατρού με αυτό ενός απλού καταναλωτή και τους ασθενείς με προϊόντα σε ένα σούπερ μάρκετ; Ή μήπως αν αντικαταστήσουμε τον γιατρό με κάποιον σερβιτόρο σε μια καφετέρια και τους ασθενείς με δύο ποτήρια που προορίζονται για διαφορετικούς πελάτες;

          Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις, τα γάντια μιας χρήσεως λειτουργούν απλώς ως μεταφορείς των σωματιδίων του ιού, ενώ ταυτόχρονα, τόσο η “άτσαλη” αφαίρεσή τους όσο και η εκτεταμένη χρήση τους, μπορούν να οδηγήσουν και στη μεταφορά του ιού στο ίδιο άτομο που τα φοράει, σαν να μη χρησιμοποιήθηκαν ποτέ.

          Τα γάντια μιας χρήσεως θα πρέπει λοιπόν να παραμένουν ΜΙΑΣ χρήσεως και όχι πολλαπλών, όπως επίσης, δε θα πρέπει να ξεχνιέται και το σωστό πλύσιμο των χεριών, ή, η χρήση αντισηπτικού διαλύματος πριν και μετά την εφαρμογή τους.



Αντισηπτικά διαλύματα

Είναι καλύτερο το πλύσιμο των χεριών, ή μήπως αρκεί το αντισηπτικό;

          Στη “μάχη” κατά του covid 19 έχει βρεθεί πως οι δύο πρακτικές αυτές, μπορούν να είναι εξίσου αποτελεσματικές, με την προτίμηση όμως των ειδικών στο πλύσιμο των χεριών με νερό και σαπούνι.

          Τόσο το πλύσιμο όσο και τα αντισηπτικά διαλύματα, εμφανίζουν ικανοποιητική δράση κατά των σωματιδίων του ιού, όμως υπάρχει μία ειδοποιός διαφορά.

          Τα αντισηπτικά διαλύματα, παρά την αποτελεσματικότητά τους στην καταστροφή των ιικών σωματιδίων, δε μπορούν να τα απομακρύνουν μηχανικά. Αυτό είναι το πλεονέκτημα του πλυσίματος των χεριών με νερό και σαπούνι (εφόσον φυσικά γίνεται με σωστό τρόπο). Το σαπούνι έχει την ιδιότητα να επιδρά στα σωματίδια αυτά, καταστρέφοντας την προστατευτική λιπιδική μεμβράνη που τα περικλείει (φάκελος), με αποτέλεσμα, χωρίς αυτή, ο ιός να χάνει και την ικανότητα να “γραπωθεί” σε κύτταρα της επιδερμίδας. Έτσι, με το ξέπλυμα των χεριών, τα “σακατεμένα” πλέον ιικά σωματίδια συμπαρασύρονται με το νερό και απομακρύνονται.

          Συνεπώς, η χρήση αντισηπτικού διαλύματος, παρότι είναι μια καλή εναλλακτική λύση για την προστασία από τον ιό στους γρήγορους ρυθμούς της καθημερινότητας, σίγουρα δε μπορεί να αντικαταστήσει την αποτελεσματικότητα του σωστού πλυσίματος των χεριών.



Αποστάσεις ασφαλείας

          Είναι ίσως το σημαντικότερο μέτρο πρόληψης, το οποίο όμως, πολλές φορές παραβλέπεται. Όμως, όσο δύσκολο και άβολο είναι πολλές φορές, άλλο τόσο δε θα πρέπει να ξεχνάμε για ποιον λόγο το μέτρο αυτό έχει τόσο μεγάλη βαρύτητα.

          Η μετάδοση του covid 19 γίνεται μέσω των σταγονιδίων νερού που περιέχονται στην αναπνοή. Τα σταγονίδια αυτά, με την εκπνοή του φορέα, έχουν τη δυνατότητα να μεταφέρουν τον ιό σε απόσταση έως και 2 μέτρα, κάνοντάς το επικίνδυνο να τα εισπνεύσει κάποιο υγιές άτομο στο χώρο.

          Πρέπει να γίνει κατανοητό, πως ακόμα και με την όποια προστασία των γαντιών μιας χρήσεως ή της προστατευτικής μάσκας προσώπου, σε κοντινή απόσταση από κάποιον φορέα, η πλήρης θωράκιση από την έκθεση στα ιικά σωματίδια είναι σχεδόν αδύνατη, και θα μπορούσε να παρομοιαστεί με κάποιον που δε θέλει να βραχεί, αλλά βγαίνει βόλτα στη βροχή με τρύπια ομπρέλα.

          Η τήρηση των αποστάσεων είναι το μέτρο της εξ’ αρχής αποφυγής έκθεσης στον ιό και αυτό αποτελεί την καλύτερη προστασία από όλες.


         

Ας μη τρέφουμε αυταπάτες. Η λήξη του lock down δε σημαίνει λήξη συναγερμού. Ο κίνδυνος εξάπλωσης του ιού είναι ακόμα πραγματικός, και αυτό ήδη αποδείχθηκε στις πρώτες εβδομάδες μετά τη άρση των περιοριστικών μέτρων, με την ξαφνική έξαρση του αριθμού των κρουσμάτων τόσο σε περιοχές της Ελλάδας, όσο και του εξωτερικού. Η αντιμετώπιση μιας υγειονομικής κρίσης, μπορεί να επιτευχθεί μόνο με σοβαρότητα και υπευθυνότητα από όλους και η περίπτωση του covid 19 δεν αποτελεί εξαίρεση. Είναι ένα παιχνίδι ζωής και θανάτου στο οποίο συμμετέχουμε όλοι, όπου η ζωή του καθενός από εμάς, βρίσκεται στα χέρια όλων.